KPSS Konu Anlatımı & Hap Bilgiler

Veraset Değişiklikleri: Osman-Orhan (Ülke hanedanın ortak malı) → I. Murad (Padişah ve oğullarının malı) → Fatih (Padişahın malı - kardeş katli kanunu) → I. Ahmet (Ekber ve Erşed - En yaşlı ve akıllı şehzadenin tahta geçmesi + Kafes usulü).

Seyfiye (Kılıç/Askeri-İdari Ehil): Sadrazam (Veziriazam), Kubbealtı Vezirleri, Kaptan-ı Derya, Yeniçeri Ağası, Beylerbeyi, Sancakbeyi, Subaşı.

İlmiye (Din/Hukuk/Eğitim Ehli): Şeyhülislam (Fetva verir, protokolde sadrazama denktir), Kazasker (Kadı ve müderrisleri atar, adalet-eğitim bakanı), Kadılar, Müderrisler, Nakibüleşraf.

Kalemiye (Bürokrasi/Maliye Ehli): Defterdar (Hazine/Maliye), Nişancı (Tuğra çeker, dirlikleri Tahrir Defterine kaydeder), Reisülküttap (Dışişleri bakanı).

Eyalet Türleri:
• Salyanesiz (Yıllıksız): Merkeze yakın, Tımar uygulanan eyaletler (Rumeli, Anadolu, Şam).
• Salyaneli (Yıllıklı): Merkeze uzak, Tımar uygulanmayıp vergilerin İltizam ile toplandığı eyaletler (Mısır, Trablusgarp, Tunus, Cezayir).
• İmtiyazlı: İçişlerinde serbest (Kırım vergi vermez asker verir; Hicaz ne vergi ne asker verir).

Miri Toprak Çeşitleri: Dirlik (Has, Zeamet, Tımar), Paşmaklık (Padişah hanımları ve kızlarına), Ocaklık (Kale muhafızları ve tersaneye), Yurtluk (Sınır boyu gazilerine), Mukataa (Geliri doğrudan hazineye giden iltizam arazisi), Vakıf (Hayır kurumlarına).

Ordu Teşkilatı:
• Kapıkulu Piyadeleri: Acemi Ocağı, Yeniçeriler, Cebeciler (silah bakım/onarım), Topçular, Humbaracılar (havan/el bombası), Lağımcılar (tünel kazıcı).
• Kapıkulu Süvarileri (Altı Bölük): Sipahi ve Silahtar (Padişahı korur), Sağ ve Sol Ulufeciler (Sancağı korur), Sağ ve Sol Garipler (Hazineyi korur).
• Eyalet Askerleri: Tımarlı Sipahiler (Cebelü adı verilen atlı asker beslerler), Akıncılar (öncü keşif), Azaplar (bekar Türk gençleri), Deliler (korkusuz süvariler).

Lonca Teşkilatı: Gayrimüslimlerin de üye olabildiği esnaf örgütüdür. Gedik (iş yeri açma ruhsatı), Narh (devletin belirlediği tavan fiyat), Yiğitbaşı (disiplin) gibi kurumları vardır.

Önemli Vergiler: Öşür (Müslümandan 1/10 ürün vergisi), Haraç (Gayrimüslimden ürün vergisi), Cizye (Gayrimüslim erkekten can/mal ve askerlik muafiyet vergisi), Çiftbozan (Tarlasını 3 yıl boş bırakana ceza), Avarız (Olağanüstü hal vergisi).

Ali Kuşçu: Fatih döneminde İstanbul'a geldi, Ayasofya müderrisi oldu. Ay'ın haritasını çıkardı.

Sabuncuoğlu Şerefeddin: İlk resimli cerrahi kitabı 'Cerrahiyetü'l-Haniyye'yi yazdı.

Katip Çelebi (Hacı Kalfa): Cihannüma (coğrafya) ve Keşfü'z-Zünun (bibliyografya) eserlerini yazdı.

Mimar Sinan: Çıraklık = Şehzadebaşı Camii, Kalfalık = Süleymaniye Camii, Ustalık = Selimiye Camii (Edirne - UNESCO).